Makine sektörünün ardından en önemli ihracat kaleminin mücevher olduğunu belirten Türkiye’nin Letonya Ticaret Başmüşaviri Muhammet Karakaya, Letonya’nın bu alandaki potansiyeli ve geçmiş yıllardaki veriler dikkate alındığında mücevher ihracatımızın kolaylıkla yukarılara çekilebileceğine dikkat çekti.

Letonya, Türk girişimcilerine hangi alanlarda önemli fırsatlar sunuyor?
Yaklaşık 2 milyon nüfusu ve 30 milyar dolar milli geliriyle Avrupa’nın küçük ekonomilerinden birisini oluşturmasına rağmen, önemli ticari fırsatlar barındırıyor. Girişimcilerimize fırsat sunan alanların başında, ağaç/ağaç işleme gelmektedir. Ayrıca, girişimcilerimizin Letonya’yı ulaşım ve lojistik sektöründeki fırsatlar itibariyle değerlendirmelerini öneriyoruz. Bir de, Letonya pazarına ilgi duyan girişimcilerimizin, bilişim sektörünü incelemeleri isabetli olacaktır. İşçilik ve yaşam maliyetlerinin Batı Avrupa ülkelerine kıyasla oldukça düşük olması sebebiyle, Letonya, Avrupa içerisinde üretim yapmak isteyen girişimcilerimiz tarafından değerlendirilebilecek.

İki ülke arasındaki ticaret hacmi ne kadar?
Ülkemizle Letonya arasındaki ticaret hacmi, 2017 yılında 269 milyon dolardı. Ülkemiz Letonya’dan 141 milyon dolar ithalat yapıyor, buna karşın, 128 milyon ihracat gerçekleştiriyor. Makinalardan (17 milyon dolar) sonra ihracatımızda en önemli yere altından mücevherci eşyası sahip. 2017 yılına 14 milyon dolardan fazla altından mücevherci eşyası ihracatı gerçekleştirildi. Bununla birlikte, gerek Letonya’nın bu alandaki potansiyeli gerekse de geçmiş yıllarda ülkemizden Letonya’ya daha yüksek miktarda satış yapıldığı (2016: 21 milyon dolar; 2015: 26 milyon dolar; 2014: 47 milyon dolar)  dikkate alındığında, altından mücevherci eşyası ihracatımızın kolaylıkla yukarılara çekilebileceği görülüyor. Letonya’ya ülkemizden ithal edilen bu kuyumculuk ürünleri, hem iç piyasada satılıyor, hem de çevre ülkelere dağıtılıyor. İkili ticaretimizde 2017 yılında yaşanan düşüşün telafi edilerek, ülkemiz ile Letonya arasındaki ticaretin çok kısa sürede yeniden 400 milyon dolar seviyesine gelmesi bekleniyor. İki ülkenin iş insanları arasındaki farkındalığın artırılması, ticari ilişkilerimizde önemli bir artışın elde edilmesini sağlayacaktır. Siyasi arenada söz konusu olan pozitif uyumun ticari sahaya daha fazla yansıması için bilinirliliğin artırılması oldukça ciddi bir katkı sağlayacaktır. Bu çerçevede, Büyükelçiliğimiz ve Ticaret Müşavirliğimiz bütün imkanlarını seferber ederek var gücüyle çalışıyor.

Bu ülkede başarılı olmak için nelere dikkat etmek gerekiyor?
Letonya’da başarılı olmak için öncelikle pazarın ve oyuncuların iyi analiz edilmesi gerekiyor. Görece olarak dar bir piyasaya sahip olması sebebiyle çok yüksek montanlı satışların beklenmesi isabetli olmayacak. Sektörlerin çoğunda ülkemize kıyasla az sayıda firma faaliyet gösteriyor. Leton iş kültürü hakkında bilgi sahibi olunmasında büyük fayda var. Firmalarımızın kurumsal olması/görünmesi hayati öneme sahip. İnternet sayfasına sahip olunması, randevu kültürü, toplantı saatine sadakat önemlidir. Ülkemizin sıcak insanlarının yanında Letonların oldukça mesafeli bulunması doğaldır.  Dünya genelinde olduğu gibi, profesyonel iş hayatında güven, son derece önemli bir değere sahip.

Letonya’da hangi meslek gruplarında kaç Türk firması faaliyet gösteriyor?
60-70 civarında firmamızın turizm, lokanta işletmeciliği, hayvancılık, tarım, inşaat, tekstil başta olmak üzere birçok alanda ticari faaliyetlerini sürdürdüğünü söylemek mümkün. Bununla birlikte, hem az sayıdaki iş insanlarımız arasında sinerji oluşturmak, hem iş dünyamız için bir sivil temsil noktası belirlemek, hem de iki ülkedeki fırsatları daha iyi tanıtmak için yakın zamanda Leton-Türk İş Adamları Derneği (LETIAD) kuruluşunu gerçekleştirdik.

Letonya ve yakın ülkelerde iş yapan girişimcilerimiz, en çok hangi konularda sıkıntı yaşıyor?
AB üyesi olan Letonya’da pazarın yapısında ya da piyasanın işleyişinde sistemik/yaygın/kronik problemler bulunmuyor. Serbest pazar ilkeleri hakim. Bu itibarla, girişimcilerimiz Letonya’da büyük sorunlarla karşılaşmıyor. Bu durum, Estonya ve Litvanya’dan oluşan diğer Baltık ülkeleri için de geçerlidir. Letonca’nın yanında orta yaş üzerindekilerin iyi derecede Rusça bilmesi, gençlerin ise çok iyi derecede İngilizce konuşabilmesi sebebiyle yabancı dilde iletişim kurmak zor olmuyor. Buna karşın girişimcilerimiz muhtelif zamanlarda ağır kalan bürokrasiden ve kamu tarafının kişisel menfaat odaklı yaklaşımlarından şikayet ediyor.

Letonya’da başarılı olmak isteyen girişimcilerimiz, hangi tanıtım araçlarını kullanmalı?
Firmalarımızın reklama ağırlık vermesi pazara girişte önemli bir avantaj sağlayacaktır. Elbette televizyon reklamları en geniş etkiyi doğuracaktır. Bunun dışında, Letonya’da geniş kesimler tarafından kullanılan internette reklamlara yer verilmesi tanıtımda etkinlik ve verimliliği artıracaktır. Bilhassa gençlerin hedef alınması halinde internet reklamlarının tercih edilmesi uygun olacaktır. Bu kapsamda, sosyal medya mecralarının kullanılması özellikle düşünülmelidir. Şüphesiz ki, gazete, dergi tanıtımları da Leton tüketicilere ulaşmakta kayda değer etki yaratacak. Bu çerçevede, Ticaret Bakanlığımız tarafından ihracatçılarımıza sunulan hibe niteliğindeki mali destekler önemli katkı sağlayacak. Belirli şartları taşımaları halinde, ihracatçılarımızın tv, gazete, dergi, radyo, internet vb bütün reklam ve promosyon harcamalarının yanında ofis/mağaza/depo kiralarının yarısı devlet tarafından karşılanıyor.

Letonyalıların tüketici profili hakkında bize biraz bilgi verir misiniz?
Refah seviyesini gösteren en önemli veri olan kişi başına düşen nominal milli gelir, Letonya’da 15 bin doların biraz üzerindedir. Batılı bir yaşam tarzına sahip Letonlar, düzenli olarak tatile çıkıyor, haftada birkaç gün dışarda yemeğe gidiyor ve dış görünüşe önem veriyor. Letonlar, gelir seviyesinin artışına paralel olarak her geçen gün lüks ve markaya daha fazla para harcıyor.  Letonya’nın içerisinde bulunduğu Doğu Avrupa ülkelerinde 2017 yılında mücevher satışları %10 seviyesinde rekor artış göstererek 8,2 milyar dolara ulaştı. Özel yapım mücevherler açık ara en çok tercih edilen ürünlerdir. Bu bölgede mücevhere kişi başına yapılan harcama dünya ortalamasının iki katı düzeyindedir. Nişan, düşün, doğum günü gibi özel durumların etkisiyle pırlanta, özellikle yükselen bir popülariteye sahip. Tüketiciler sırasıyla en çok kolye, küpe, yüzük ve bilezik tercih ediyor.  Öte yandan, altın takılar bilhassa evlilik sonrası orta yaş ve üzeri kadınlar tarafından kullanılıyor. Ayrıca, Letonya nüfusunun üçte birini oluşturan Ruslar da altın tercih ediyor. 

Bir kuyumcunun Letonya’da, üretici olarak mı, toptan mı, ya da perakende olarak mı yer alması daha doğru olur?
Kuyumcularımızın toptan satışlar üzerine odaklanması pazardan yüksek verim alınmasını sağlayacak.  Nüfusun az olmasından kaynaklı olarak talebin dar olması sebebiyle perakende alternatifi dikkatlice değerlendirilmelidir. Ülke nüfusunun, refah seviyesi yüksek, üçte birinin başkent Riga’da yaşaması sebebiyle her türlü operasyon için mutlaka bu bölgenin merkez alınması uygun olacaktır. Altın tercihi yüksek Rus nüfusunun bilhassa başkent Riga’da yoğunlaştığı akıldan çıkarılmamalıdır. İşçilik, kira ve yaşam maliyetlerinin Batı Avrupa ülkelerine kıyasla düşük olması sebebiyle Avrupa Birliği içerisinde üretim yapmak isteyen girişimcilerimiz tarafından üretici olma alternatifi de değerlendirilebilecek. Letonya’da ofis, mağaza ya da depo açılmasının düşünülmesi halinde kiranın ve tanıtım giderlerinin yarısının 4 yıl boyunca devlet tarafından karşılanmasına imkan veren Ticaret Bakanlığımız desteklerine başvuru yapılması firmalarımıza pazara girişte büyük fayda sağlayacak.

Letonya halkı, genelde mücevher ve takı alışverişlerini AVM’lerdeki mağazalardan mı yapıyor?
Letonya halkı, mücevher alışverişlerini çoğunlukla AVM’lerden yapıyor. Bu durumun bir yansıması olarak, her AVM’de 160-170 mağaza içerisinde 10’a yakın mücevher ve saat satışı yapan yer bulunuyor. Bunun dışında, şehrin belirli merkezlerinde yer alan mağazalar tercih ediliyor. 

Letonya’da başarılı olmak isteyen Türk mücevhercilerine pazarla ilgili tavsiyeleriniz neler olacak?
Mücevher sektöründeki firmalarımızın Letonya piyasasına girerken hedef kitlelerini isabetli şekilde belirlemeleri oldukça büyük önem arz ediyor. Ürün gamı, tanıtım araçları ve pazarlama tekniklerinin bütüncül olarak ele alarak bir strateji geliştirmeleri isabetli olacak. Letonya’da ofis/mağaza/showroom gibi bir birim açılması değerlendiriliyorsa bu alandaki devlet desteklerinden yararlanılması düşünülmelidir. Ticaret Müşavirliğimiz, desteklerle ilgili yol göstermek hem de diğer her türlü konuda yardımcı olmak üzere iş insanlarımızı bekliyor.