Nadirlik bir mücevher taşını değerli kılan en önemli özelliklerden biri. Elmaslar nadirdir, nazlıdır. Bir kadının parmağındaki tektaşa veya onun boynunu süsleyen göz alıcı bir pırlanta kolyeye dönüşene kadar akıl almaz bir emek barındırır ardında. Ancak, pırlantadan çok daha nadir bulunan değerli taşlar da mevcuttur. Gelin renkleriyle göz kamaştıran bu 10 taşın neler olduğuna göz atalım.

Yazı/By Sema Duymaz/ Mücevher, Marka ve Eğitim Danışmanı

Tanzanit 

Tanzanit, mor tonların çevrelediği canlı maviye sahip egzotik bir taştır. 1967 yılında, Tanzanya’nın kuzeyinde yer alan ve Afrika’nın en yüksek noktası olan Kilimanjaro Dağı eteklerinde bulunmuştur. Zoisit mineralinin bir çeşidi olduğu belirlenerek tüm dünyaya Tiffany&Co. firması tarafından tanıtıldı. Günümüzde TanzaniteOne firması tarafından işletilen Tanzanya Merelani madeni, dünyadaki tek tanzanit kaynağıdır ve önümüzdeki 10 yıl içerisinde rezervlerin tükeneceğine dair görüşler var.

Myanmar (Burma) Yakutu

Tüm yakutlar nadirdir; ancak günümüzde Myanmar ismini alan ve en az M.S. 600’den bu yana yakut kaynağı ülke olan Burma’da çıkanlar, renk ve kalite açısından standartları belirlemiştir ve çok daha nadir bulunurlar. Tayland yakutları, içerisinde bulunan demir elementinden dolayı kahverengimsi veya morumsu ikincil tonlara sahip koyu kırmızı olurken, Myanmar yakutu jeolojik açıdan nispeten daha az demir içerdiğinden dolayı daha canlı ve parlak bir kırmızıya sahip. Bu renk üstünlüğünden dolayı “güvercin kanı” ismiyle anılır.

 

Yeşim (Jadeite)

En kaliteli ve en nadir bulunan yeşim, canlı zümrüt yeşili rengiyle neredeyse saydam olup ‘İmperyal Yeşim’ olarak bilinir. Yeşilin haricinde beyaz, gri, siyah, mavi, lavanta, sarı, kırmızımsı turuncu gibi zengin bir renk çeşitliliği bulunuyor. Çin, Maya ve Maori kültürlerinde kutsal bir öneme sahip. Sıra dışı sağlamlığı ve dayanımı sayesinde mücevher oymacıları için de gözde bir değerli taş. Yeşim oymacılığı Çin’de hala ulusal bir sanattır ve bir Çin atasözüne göre “Altın değerlidir; yeşime değer biçilemez”.

 

Alexandrit

1830 yılında Rusya Ural Dağları’nda keşfedilen Aleksandrit, ışık kaynağına göre sıra dışı bir renk değiştirme özelliğine sahip. Krizoberil mineral ailesine ait bu değerli taş; gün ışığında zümrüt yeşilinden tavus kuşu mavisine, akkor ışıklandırma altında ise yakut kırmızısından ametist moruna doğru değişen renklere sahip olur. İsmini Çar Alexander’dan almıştır ve nadir rastlanan keskin kırmızı-yeşil renk değişimi bilhassa Rus Kraliyet ailesi tarafından çok sevilmiş. Her ne kadar Brezilya ve Tanzanya’da kısıtlı yeni kaynaklar bulunmuş olsa da, hala en nadir değerli taşlardan biridir. 

Paraiba Turmalin

Paraiba turmalinin parlak canlı mavi-yeşil tonu, 1980’lerde değerli taş dünyasını şaşkına çevirmiş. Brezilya’nın Paraiba bölgesindeki keşfi ile birçok madenci ve değerli taş tutkununu harekete geçirmiştir. Artan taleple birlikte Paraiba turmalinin karat başı fiyatı hızlı bir şekilde yükselmiş ve halen de en iyi kalite olanları için yükselmeye devam ediyor. Mozambik ve Nijerya’da yapılan yeni keşifler bile, bakır içeren bu göz kamaştıran eşsiz renge sahip değerli taşın nadirliğini etkilememiş.


Amolit

Dünya Mücevher Konfederasyonu (CIBJO) 1981 yılında Amolit’i yeni bir organik taş olarak kabul etmiş. Kuzey Amerika’daki Rocky Sıradağları’nda çok kısıtlı bir rezerve sahip ve pırlantadan çok daha nadir bulunur. Amolit, neredeyse 65 milyon yaşındaki deniz yumuşakçalarının parlak, yanar döner renge sahip kabuklarından meydana gelir. Gökkuşağının iki veya tüm renklerine sahip olabilir. Bu nadide taşların değerleri üzerindeki renk oyunuyla yanardönerliğin dağılımı, yoğunluğu ve vücut renginin nadirliğine göre belirlenir. Amolit değerli taşının büyük çoğunluğu günümüzde Korite International firması tarafından çıkarılıyor.   

Keşmir Safiri

Yumuşak, kadifemsi, canlı mavi nüanslar Keşmir safirini karakterize eder. Bu hoş görünüme rutil adı verilen çok ince iç karakteristikler neden olur. Himalaya Dağları’nda bir dönem çok verimli olan madenlerdeki üretim, 1930’lar itibariyle son bulmuş. Dolayısıyla bu nadide taşın en iyi kalite olanlarının fiyatı ciddi bir şekilde artmış. Günümüzde en iyi örneklerine müzelerde, dünyaca ünlü mücevher evlerinin koleksiyonlarında ve az sayıdaki koleksiyonerin satışa sunduğu müzayedelerde rastlamak mümkün.  

 

Doğal İnci

Değerli taşlar arasında bir canlı tarafından meydana getirilen tek mucizevi mücevher incidir ve 4000 yıllık tarihiyle dünyanın en eski değerli taşlarından biridir. Kültür incisi üretiminden dolayı her ne kadar inciler bol bulunur gibi bir algıya sahip olsa da, doğal inciler çok nadirdir ve gün geçtikçe de nadirleşmektedir. Çevre kirliliği, aşırı avlanma ve sanayileşmeden dolayı, doğal incilerin nesli neredeyse tükenmek üzeredir ve fiyatları gün geçtikçe artıyor. Nitekim 1969 yılında Elizabeth Taylor’a Richard Burton tarafından armağan edilen doğal La Peregrina incisi, 2011 yılında Christie’s müzayedesinde 11.8 milyon dolara alıcı bulmuş.   

Kırmızı Beril

Zümrüt, akuamarin ve morganitin kuzeni olan kırmızı beril, içeriğindeki manganezden dolayı parlak kırmızı bir renge sahip. Bir dönem ‘Bixbite’ olarak anılan kırmızı beril, dünyanın en nadir ve en fazla arzulanan değerli taşlarından biridir. Amerika’nın Utah eyaletindeki Wah Wah dağlarında mücevherlik kalitede örneklerine rastlanıyor. Değerli taş koleksiyonerleri tarafından genellikle ham mineral olarak ilgi görmekte, fasetli kesim örneklerine çok az miktarda rastlanıyor.   

Benitoit

Bu değerli taş pırlantayı, hem nadir bulunmasıyla hem de sahip olduğu gökkuşağı renklerini yansıtan ateşiyle geride bırakıyor. Safir mavisine benzeyen canlı rengiyle beğenilen; ancak çok nadir rastlanan bir değerli taş. 1906 yılında Kaliforniya San Benito nehrinde bulunmuş. Mücevher kalitesindeki en iyi örnekleri halen dünyada sadece bu bölgede çıkarılıyor. Nadirlik ve güzelliğinden dolayı 1985 yılında Kaliforniya’nın resmi taşı ilan edildi.